Depremlerde Hangi Binalar Göçüyor?

Güncelleme tarihi: 30 Kas 2020

Hepimiz sevdiklerimize güvenli bir hayat sunmak istiyoruz. Günümüzde pek çok insan bu sebeple güvenlikli sitelerde oturmayı tercih ediyor. Peki oturduğumuz evlerin deprem güvenliği konusunda ne biliyoruz?


Bu konuda bir anket yapsak herhalde en çok aranan özelliklerin sağlam zemin, kaliteli beton ve radye temel olacağını tahmin edebiliriz. Peki bir inşaat mühendisi gözüyle bu özellikler deprem dayanımı için ne kadar yeterli?


Kaliteli beton ve sağlam zeminin önemi yadsınamaz. Ancak, radye, iyi bir temel sistemi olmasına rağmen, bilinenin aksine yapıların depreme dayanıklı tasarımı için çok da gerekli değil. Çünkü temel sisteminin yetersizliğinden dolayı göçen bina sayısı oldukça azdır. Üst yapı yetersiz olduğunda radye temelli binalar da göçebilmektedir. Yapısal hasarlar ve göçmeler büyük oranda üstyapı yetersizliklerinden kaynaklanıyor, temel tipinden değil. Peki göçmeye neden olan başlıca üstyapı kusurları nelerdir? Bu yazımızda ev alacak veya kiralayacaklar için yol gösterici olması için en önemli göçme nedenlerini derledik.


1. Yapı - zemin rezonansı:

Yapılar ile altlarındaki zeminler aynı frekansta titreştiğinde, deprem salınımları yapıda sürekli şekilde artar. Bu sebeple, yumuşak zeminlerde orta yükseklikte binalar (8-15 katlı), ortalama zeminlerde orta katlı (4-7 katlı)binalar sert zeminlerde az katlı (1-3 katlı) binalar deprem etkisi altında daha çok zorlanırlar. Depremlerde göçen binaların büyük kısmı altlarındaki zeminlerle benzer şekilde titreşim yapan binalardır. Yani binanızın az katlı veya çok katlı olması da önemli değil, yeter ki bina, altındaki zeminle aynı karakteristiğe sahip olmasın.



2. Kalitesiz beton

Özellikle hazır beton kullanımının yaygınlaşmadığı yıllarda yapılan pek çok binanın depremlerde göçmesinin en önemli nedenlerinin başında düşük beton dayanımı gelmektedir. Depremlerde gördüğümüz un ufak olmuş, enkaz yığınlarının nedeni işte bu kötü betonlardır.


Kötü beton kalitesi sonucu alt kat elemanları tamamen dağılmış ve üst katlarında birleşim hasarı oluşmuş yapı
Kalitesiz beton ile binalar un-ufak olur

3. Yumuşak kat

Aslında yumuşak kat dediğimiz olgu, rezonans ve beton kalitesinin aksine gözle hemen fark edilebilir. Binaların zemin katlarının diğer katlara göre yüksek inşa edilmesi yapının deprem hareketinin tümünün bu katta oluşmasına ve çoğunlukla yapının bu kat üstüne göçmesine neden olmaktadır. İstisnaları olmakla beraber, diğer katları 3 metre yükseklikte olan bir binanın zemin katı iş yeri olarak kullanılmak üzere 4 - 4.5 metre yükseklikte inşa edilmişse bu kat büyük olasılıkla yumuşak kat davranışı gösterecektir.


Alt iki kat göçmüş bir yapı
Yumusak kat Binalarınızı Göçürür


4. Zayıf kat

Binanın herhangi bir katında diğer katlara göre daha az duvar varsa bu katın deprem dayanımı diğerlerine göre daha az olmaktadır. Bu durum da daha çok zemin katın işyeri olması durumunda ortaya çıktığından yumuşak katla karıştırılabilmektedir. Halbuki zayıf katın kat yüksekliği ile alakası yoktur, sadece duvarların daha az olmasından kaynaklanır. Fiiliyatta alt katı işyeri olan binaların pek çoğunda bu katlar hem zayıf hem de yumuşak kattır.


5. Kapalı çıkmalar

Pek çok binada zemin kattaki yapı alanı üst katlarda kenarları 1-2 metre genişletilerek daha büyük salon ve odalar elde edilir. Ancak bu tür binalarda kolonlar ile kirişler birlikte hareket edecek şekilde birbirine bağlanamadığı için kolonlar deprem yüklerine neredeyse hiç karşı koyamazlar. Bu şekilde yapı normalde yapması gereken hareketin bir kaç katı fazla ötelenir ve hızla göçme konumuna gelir. Siz siz olun üst katları zemin katlarından daha geniş olan binalardan uzak durun.


6. Yukarıda saydığımız daha çok tasarım ve malzeme kalitesiyle ilgili kusurların yanında demir işçiliğinde yapılan hatalar da önemli bir göçme nedenidir. Etriyelerin yeterince sık atılmaması, kancalarının kolon içerisine kıvrılmaması, demirlerim betona ve birbirinde kenetlenmemiş olması gibi aslında işçi tembelliği ve saha sorumlularının vurdumduymazlığından kaynaklanan kusurlar da önemli hasar nedenleridir. Ancak bunları dışarıdan görebilmek maalesef mümkün değildir.


Elbette ki yapılardaki deprem kusurları bu kadar değil. Ancak bu saydıklarım herkes tarafından rahatlıkla tespit edilebilecek olanlardı. Yazı dizimizi, önümüzdeki günlerde kuvvetli kiriş-zayıf kolon, birleşim bölgesi kusurları, sargı yetersizliği, kenetlenme hataları, vb. biraz daha teknik detaylarla devam ettireceğim.


Şimdilik hadi bakalım, herkes bu anlattıklarımla, binasına alıcı gözle bir baksın. Bakalım kimler evinden hemen taşınacak!

18 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör